مقاومسازی ساختمان در برابر زلزله یکی از مهمترین راهکارهای کاهش خسارات جانی و مالی در کشورهای لرزهخیز است. زلزله دوقلوی اخیر ونزوئلا که تنها با حدود ۴۰ ثانیه فاصله رخ داد، علاوه بر خسارات گسترده انسانی، بار دیگر اهمیت کیفیت طراحی لرزهای، اجرای صحیح و ارزیابی ساختمانهای موجود را نشان داد. این دو زمینلرزه با بزرگای حدود ۷٫۲ و ۷٫۵ در شمال ونزوئلا رخ دادند و به دلیل فاصله زمانی بسیار کوتاه، در رده زلزلههای دوقلو (Seismic Doublet) قرار گرفتند.
زلزله دوقلوی ونزوئلا چه ویژگی خاصی داشت؟
در بیشتر زلزلههای بزرگ، یک زمینلرزه اصلی و سپس پسلرزههای متعدد رخ میدهد؛ اما در این رخداد، دو زمینلرزه بزرگ تقریباً پشت سر هم ثبت شدند. این موضوع باعث شد بسیاری از ساختمانهایی که در زلزله نخست دچار کاهش سختی، ترکهای سازهای یا آسیب موضعی شده بودند، پیش از آنکه فرصت توزیع مجدد تنش یا تخلیه کامل ساختمان فراهم شود، تحت اثر دومین لرزش شدید قرار گیرند. این ویژگی، یکی از دلایل افزایش خسارات در مناطق آسیبدیده عنوان شده است.
مهمترین آسیبهای مشاهدهشده در ساختمانها
۱- فروریزش مجتمعهای مسکونی
یکی از شاخصترین خسارات، فروریزش چندین بلوک از مجتمع مسکونی Los Cocos در ایالت لا گوایرا بود. برآوردهای اولیه نشان میدهد هزاران ساختمان در این منطقه آسیب جدی دیده یا بهطور کامل تخریب شدهاند.
۲- تخریب ساختمانهای بتنآرمه قدیمی
بخش عمده ساختمانهای فروریخته، سازههای بتنآرمه قدیمی بودند که مطابق استانداردهای لرزهای جدید طراحی نشده بودند. در تصاویر میدانی، ریزش طبقات، شکست موضعی ستونها و فروریزش بخشی از نماها مشاهده میشود. با این حال، تعیین علت دقیق هر خرابی نیازمند گزارشهای فنی پسازلزله است.
۳- آسیب شدید ساختمانهای دارای طبقه نرم
در بسیاری از تصاویر منتشرشده، بیشترین تغییرشکل در طبقه همکف دیده میشود؛ جایی که معمولاً به پارکینگ یا فضای تجاری اختصاص یافته است. هرچند تا زمان انتشار گزارش رسمی نمیتوان علت را با قطعیت به «طبقه نرم» نسبت داد، اما این الگوی آسیب در تصاویر میدانی قابل مشاهده است.
۴- خسارت به زیرساختهای شهری
علاوه بر ساختمانها، بخشی از راهها، تأسیسات شهری و مراکز خدماتی نیز آسیب دیدند و عملیات امدادرسانی با چالشهایی روبهرو شد. در برخی مناطق، رانش زمین و ناپایداری شیبها نیز گزارش شد که خود خطر ثانویهای برای ساختمانها و راههای ارتباطی ایجاد کرد.
آیا زلزلههای همزمان در کشورهای اطراف اقیانوس آرام به ونزوئلا مرتبط بودند؟
در روزهای همزمان با زلزله ونزوئلا، زمینلرزههایی با بزرگای متوسط تا نسبتاً بزرگ در برخی نقاط کمربند آتش اقیانوس آرام از جمله ژاپن، فیلیپین و بخشهایی از اقیانوس آرام نیز ثبت شد. این همزمانی باعث شکلگیری گمانهزنیهایی درباره ارتباط این رخدادها شد.
اما بر اساس ارزیابیهای اولیه متخصصان، تاکنون شواهد علمی معتبری مبنی بر ارتباط مستقیم میان زلزله ونزوئلا و زمینلرزههای همزمان در ژاپن یا سایر کشورهای حاشیه اقیانوس آرام منتشر نشده است. علت اصلی این موضوع تفاوت محیطهای تکتونیکی است؛ ونزوئلا در مرز صفحه کارائیب و آمریکای جنوبی قرار دارد، در حالی که ژاپن و فیلیپین عمدتاً تحت تأثیر پهنههای فرورانش کمربند آتش اقیانوس آرام هستند. بنابراین، در حال حاضر این رخدادها بیشتر بهعنوان همزمانی و نه یک زنجیره علت و معلولی در نظر گرفته میشوند.
مهمترین درس برای مقاومسازی ساختمان در برابر زلزله
بررسی رخدادهای اخیر نشان میدهد که میزان خسارت تنها به بزرگای زمینلرزه وابسته نیست. کیفیت طراحی لرزهای، رعایت ضوابط آییننامهای، اجرای صحیح، نوع سیستم باربر جانبی و وضعیت نگهداری ساختمان، همگی در عملکرد نهایی سازه نقش تعیینکننده دارند.
برای ساختمانهای موجود، انجام ارزیابی لرزهای و استفاده از روشهایی مانند ژاکت بتنی، ژاکت فولادی، تقویت با FRP، افزودن دیوار برشی یا مهاربند فولادی میتواند سطح ایمنی سازه را بهطور قابل توجهی افزایش دهد.
جمعبندی
زلزله دوقلوی ونزوئلا یادآور این واقعیت است که آمادگی پیش از بحران، مؤثرتر از واکنش پس از بحران است. سرمایهگذاری در مقاومسازی ساختمان در برابر زلزله، بهویژه برای ساختمانهای قدیمی و آسیبپذیر، یکی از مهمترین اقدامات برای کاهش تلفات انسانی و خسارات اقتصادی در کشورهای لرزهخیز مانند ایران محسوب میشود.
بدون دیدگاه